Αμπέλι

Περιβαλλοντική ομάδα

του Γυμνασίου Ασωπίας

ΤΟ ΑΜΠΕΛΑΚΙ ΜΑΣ,

EΝΑ ΑΠΕΙΘΑΡΧΟ
ΑΝΑΡΡΙΧΗΤΙΚΟ ΦΥΤΟ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΕ ΛΥΚΕΙΑΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΑΣΩΠΙΑΣ

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008

1. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ- Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΩΣ ΦΥΤΟ

7. ΜΥΘΟΙ, ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ, ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Η καταγωγή του αμπελιού ως φυτό, είναι παλαιότερη από του ανθρώπου. Παρά τα πολυάριθμα ευρήματα, τις αναφορές στα κείμενα αρχαίων συγγραφέων, τις παραστάσεις των αγγείων και τις άλλες μαρτυρίες, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε με βεβαιότητα ότι η ιστορία του αμπελιού έχει γραφτεί πλήρως.

Πριν ακόμη τη μεγάλη περίοδο των παγετώνων, όπως μαρτυρούν ευρήματα, υπήρχαν αμπέλια ακόμη και στις πολικές περιοχές. Κατά τη διάρκεια των παγετώνων το αμπέλι άρχισε να εκτοπίζεται από τις βόρειες με ψυχρό κλίμα περιοχές, και η ανάπτυξή του περιορίστηκε σ΄ αυτές με εύκρατο κλίμα, κατάλληλες κλιματολογικά , κυρίως στην περιοχή του Καυκάσου που θεωρείται και πατρίδα του, αλλά επίσης και στη Μεσοποταμία.

Ο Καύκασος και η Μεσοποταμία και η αρχαία Αίγυπτος πρέπει να θεωρηθούν οι κοιτίδες της αμπελουργίας και, φυσικά, οι πατρίδες του κρασιού. Εκεί, μεταξύ Ευξείνου Πόντου, Κασπίας θάλασσας και Μεσοποταμίας, γεννήθηκε το είδος άμπελος η οινοφόρος [Vitis vinifera], που καλλιεργείται ακόμη και σήμερα.

Η τέχνη της αμπελουργίας εικάζεται ότι ξεκίνησε με την αγροτική επανάσταση το 5000 π.Χ.. Οι πρώτοι αμπελοκαλλιεργητές θεωρείται ότι ήταν οι Άριοι, οι αρχαίοι Πέρσες, οι Σημιτικοί λαοί και οι Ασσύριοι. Αργότερα η τέχνη της αμπελουργίας πέρασε στους Αιγυπτίους, του λαούς της Παλαιστίνης και τους κατοίκους της Μπασιάς και του ελλαδικού χώρου. Την ίδια εποχή το κρασί αναφέρεται και στην αρχαία Κίνα.

Η στενή σχέση οινοποιίας Αιγύπτου και Μεσοποταμίας

Η Αίγυπτος είχε μακρότατη παράδοση οινοποιίας, με τις αρχές της να χάνονται πριν το 4000 π.Χ.. Στην Μεσοποταμία πάλι, ο Βαβυλώνιος βασιλιάς Χαμουραμπί το 1700 π.Χ. είχε νομοθετήσει για την τιμή του κρασιού καθώς και για την περίοδο που έπρεπε να καταναλωθεί, δηλαδή μόνο την εποχή μετά τον τρύγο (προφανώς η παλαίωση δεν είχε εκτιμηθεί όσο έπρεπε). Παρά τη μακρά παράδοσή τους, οι λαοί αυτοί γρήγορα έχασαν τη φήμη των σπουδαίων οινοποιών (την κλασική εποχή, τα αιγυπτιακά κρασιά δε θεωρούνταν άξια λόγου). Αυτό οφείλεται εν πολλοίς σε γεωγραφικούς και κλιματικούς παράγοντες. Συγκεκριμένα, το αμπέλι έδινε καλύτερες ποικιλίες στα μεσογειακά κλίματα, όπως αυτά της Φοινίκης και της Ελλάδας.

Οι Σημιτικοί λαοί και η επαφή τους με το κρασί

Οι Σημιτικοί λαοί της ανατολικής Μεσογείου ήρθαν νωρίς σε επαφή με το κρασί. Οι Φοίνικες ήταν ξακουστοί οινοποιοί αλλά και έμποροι. Φοινικικοί κρασοαμφορείς έχουν βρεθεί σχεδόν σε κάθε περιοχή της ανατολικής και κεντρικής Μεσογείου. Η Τύρος ήταν από τα πρώτα μεγάλα κέντρα θαλάσσιου οινεμπορίου. Εν τέλει, και οι Έλληνες, οι οποίοι διέπρεψαν στην οινοποιία, μονοπωλώντας σχεδόν την αγορά για αιώνες, γνώρισαν το κρασί από την αρχή της εγκατάστασης τους στο σημερινό τους τόπο, δηλαδή τουλάχιστον πριν το 1700 π.Χ..

Συμφώνα με μια θεωρία, έμαθαν το κρασί από τους ανατολικούς λαούς (Φοίνικες, Αιγυπτίους) τους οποίους τόσο οι Μυκηναΐοι, Κυκλαδίτες και Μινωίτες είχαν αναπτυγμένες εμπορικές σχέσεις.

Η προέλευση του κρασιού περιβάλλεται από τους θρύλους και την ιστορία .Το αμπέλι είναι απείθαρχο αναρριχητικό τροπικό φυτό, του οποίου τα ίχνη βρέθηκαν στη Μέση Ανατολή, σε απολιθώματα που χρονολογούνται στην αρχή της τριτογενούς περιόδου. Βέβαια, για να παραχθεί το κρασί έπρεπε να περιμένουμε τον πρώτο αμπελουργό στον οποίο θα ερχόταν η ιδέα να κλαδέψει το αμπέλι για να πάρει μεγαλύτερα σταφύλια

Το κρασί δεν εφευρέθηκε από το Βάκχο. Το πιο πιθανό είναι το κρασί να γεννήθηκε στην Εγγύς Ανατολή, όπου τα πειράματα και οι τεχνικές πέρασαν από γενιά σε γενιά, 5000 ή 6000 χρόνια π.Χ.. Το κρασί έφτασε σιγά σιγά στη Δύση και τη Μεσόγειο. Οι μεγάλοι πολιτισμοί συνέβαλλαν στην ανάπτυξη της καλλιέργειας του αμπελιού και στην οινοποίηση.

Στο Ουρ της Μεσοποταμίας, βρέθηκε μια ζωγραφιά που απεικόνιζε σκηνή από σπονδές. Οι Αιγύπτιοι, χρησιμοποιούσαν το κρασί στις τελετουργίες κηδειών, περίπου 3000 χρόνια π.Χ.. Όσον αφορά στη Βίβλο, υπάρχουν πάρα πολλές αναφορές στο κρασί.

Στην εποχή του Ομήρου, η κατανάλωση κρασιού ήταν κάτι το συνηθισμένο. Εμφανίζεται άλλωστε στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια. Με την εξάπλωση των Ελλήνων, το αμπέλι συνέχισε την πορεία του προς τη Σικελία και την Καμπανία. Αργότερα οι Ρωμαίοι το φύτεψαν σε όλες τις χώρες της τεράστιας αυτοκρατορίας τους. Αποδείχτηκαν αξιόλογοι αμπελουργοί και ανέπτυξαν εκπληκτικά την αμπελουργία και τις μεθόδους οινοποίησης.

Ο αμπελώνας που υπήρχε στις περιοχές όπου αργότερα θα δημιουργείτο η Γαλλία, γνώρισε μια ευτυχισμένη περίοδο με τους Γαλάτες , οι οποίοι εφεύραν το βαρέλι , το οποίο αντικατέστησε τους αμφορείς της αρχαιότητας. Το κρασί που ήταν για μεγάλο διάστημα ρωμαϊκό, πέρασε στους χριστιανούς ήδη από τις αρχές του Μεσαίωνα. Τα μοναστικά τάγματα έκαναν μεγαλύτερη προπαγάνδα. Το κρασί της λειτουργίας, αρχικά προερχόταν από τους μεγάλους γαλλικούς αμπελώνες και κυρίως από τους αμπελώνες της Βουργουνδίας, οι οποίοι οφείλουν τα πάντα τους κιστερκιακούς μοναχούς.

Στο Νότο, οι αμπελώνες της Μπορντό, οφείλουν την επιτυχία τους στους Άγγλους και τους Ολλανδούς, που τρελαίνονταν για τα κρασιά της Ζιρόντ. Κατά τον 18^ο αιώνα η εξάπλωση του επέτρεψε την ανακάλυψη των φανταστικών εδαφών του Μεντόκ, που έδωσαν κρασιά προορισμένα για μεγάλες επιτυχίες. Η τεχνογνωσία κατασκευής γυαλιού, επέτρεψε την απόκτηση πιο ανθεκτικών μπουκαλιών, και έτσι οι εξαγωγές αυξήθηκαν πολύ.

Εν τούτοις, από το 1864, η φυλλοξέρα έπληξε σοβαρά την παραγωγή. Το έντομο αυτό, που ήρθε από την Αμερική, αποδυνάμωσε τους γαλλικούς αμπελώνες. Καμία θεραπεία δεν είχε αποτέλεσμα. Τέλος, βρέθηκε η θαυματουργή λύση του μπολιάσματος των γαλλικών αμπελώνων πάνω σε αμερικάνικα κλήματα ανθεκτικά στην επιδημία. Σιγά σιγά οι αμπελώνες δυνάμωσαν. Σήμερα καλύπτουν 1.500.000 εκτάρια και παράγουν κατά μέσο όρο 75.000.000 εκατόλιτρα κρασιά το χρόνο.

Ένα αμπέλι για να φυτευτεί θέλει το έδαφος ειδική προετοιμασία (βαθιά άροση) και στη συνέχεια φυτεύεται άγριο κλίμα. Μετά από 1 χρόνο εμβολιάζεται με ήμερο αμπέλι από ειδικούς μπολιαστές. Έπειτα το καλλιεργούμε να μην έχει χόρτα και του ρίχνουμε λίπασμα. Όλα αυτά γίνονται στην εποχή του χειμώνα. Την εποχή της άνοιξης μόλις αρχίσει να πετάει ο βλαστός τοποθετούμε σε κάθε πάσαλο και δένουμε το καλύτερο βλαστό και τα άχρηστα τα πετάμε. Προς το τέλος της εποχής ανοίγουμε σε κάθε κλίμα από ένα λάκκο και αφαιρούμε τις ρίζες που βρίσκονται πιο κοντά στην επιφάνεια και αφήνουμε τις βαθιές ρίζες. Το μήνα Ιούνιο γίνεται η κορφολόγηση. Μετά περιμένουμε μέχρι να ωριμάσει ο καρπός και μετά γίνεται η συγκομιδή, η οποία τον πρώτο και δεύτερο χρόνο είναι μικρή.

Όταν έρχεται ο τρύγος παίρνουμε συνήθως τσιγγάνους για να τρυγήσουμε τα αμπέλια . Η εργατιά αποτελείται από κόφτες και αυτούς που κουβαλάνε τους κουβάδες. Η ρεμούλκα γεμίζει περίπου το μεσημέρι στις 2. Τα σταφύλια τα πηγαίνουμε στο οινοποιείο Μαλαματίνα όπου γίνεται μούστος και ύστερα το στέλνουμε στην Θεσσαλονίκη στο εμφιαλωτήριο το οποίο βρίσκεται στην Νεοχωρούδα και πωλείται η ρετσίνα Μαλαματίνα.

Η βιολογική καλλιέργεια είναι μια μέθοδος καλλιέργειας η οποία ελαχιστοποιεί ή αποφεύγει πλήρως τη χρήση συνθετικών λιπασμάτων και ζιζανιοκτόνων, ορμονών καθώς και πρόσθετων ουσιών στις ζωοτροφές. Οι βιολογικοί καλλιεργητές βασίζονται σε αμειψισπορά, υπολείμματα συγκομιδών, αγρανάπαυση, ζωϊκά λιπάσματα και μηχανική καλλιέργεια για τη διατήρηση και τον εμπλουτισμό του με θρεπτικές ουσίες για τα φυτά καθώς και για τον έλεγχο των ζιζανίων, εντόμων και παράσιτων.

Το κύριο ζήτημα της βιολογικής καλλιέργειας είναι η αντικατάσταση συνθετικών χημικών ουσιών με άλλα που βρίσκονται στη φύση

Οι βιολογικοί καλλιεργητές υποστηρίζουν ότι οι συγκεκριμένες οργανικές ουσίες είναι βιοδιασπώμενες και άρα δεν μένουν στο τελικό προϊόν.

Η παραγωγή και η κατανάλωση βιολογικών προϊόντων αυξάνει συνεχώς σε όλες τις χώρες του δυτικού κόσμου. Ειδικά, στην Ευρώπη έχει παρατηρηθεί μια πολύ απότομη αύξηση στην κατανάλωση προϊόντων βιολογικής καλλιέργειας.

Όμως, πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι η βιολογική καλλιέργεια, έπειτα από 30 χρόνια ύπαρξης, βρίσκεται αυτό το καιρό σε ένα κρίσιμο κομβικό σημείο: παρόλη την ανάπτυξης της αγοράς βιολογικών προϊόντων την τελευταία δεκαετία, το μέλλον των μικρών και αυτόνομων αγροτών βρίσκεται σε κίνδυνο. Οι δομές υποστήριξης των μικρών αγροτών έχουν αρχίσει να αποδυναμώνονται σχεδόν σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες.

Ο καρπός του αμπελιού, που αποτελείται από ένα κύριο στέλεχος (άξονα) με πολλές συνήθως δευτερεύουσες και τριτεύουσες διακλαδώσεις, από όπου φυτρώνουν οι μίσχοι που φέρνουν τις ρώγες. Οι ρώγες είναι μακρουλές ή σφαιρικές, με διαφορετική διάμετρο στα διάφορα είδη ως 3 εκατοστά και έχουν 1-3 σπανιότερα, 4 κουκούτσια με χρώμα άσπρο (υποκίτρινο), μαύρο ή ρόδινο.

Οι κυριότερες ποικιλίες του σταφυλιού είναι:

· Ρώγες άσπρες σφαιρικές: αηδόνι, αυγουλάτο, κουφόρωγο, μοσχάτο άσπρο, ποταμίσιο, σαββατιανό κ.α.

· Άσπρες μακρουλές: ασύρτικο, ροζακί άσπρο, σουλτανίνα, ταχτάς, τσαούσι κ.α.

· Ρόδινες σφαιρικές: ροδίτης, φιλέρι, ρουσσιάς

· Ρόδινες μακρουλές: σιδερίτης, φράουλα, σταφιδάμπελο, τουρκόπουλα

· Μαύρες σφαιρικές: αυγουσκάπη, βουδομάτι, λιάτικο, μαυροδάφνη, μοσχάτο μαύρο, ρομπόλα μαύρη, συρίχι, σταφίδα.

· Μαύρες μακρουλές: εφτάκοιλο, κοτσιφάλι κ.α.

Από τα ελληνικά σταφύλια άλλα χρησιμοποιούνται για την παρασκευή κρασιού, άλλα για την μετατροπή τους σε σταφίδα και άλλα καταναλώνονται νωπά.

Σταφίδα: Σταφύλι αποξηραμένο στον ήλιο ή στην σκιά ύστερα από το τρύγος. Οι σταφίδες χωρίζονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες: αυτές που προέρχονται από τη σταφιδάμπελο και αυτές που προέρχονται από σταφύλια με μεγάλες ρώγες. Οι μεγάλες σταφίδες παράγονται ιδιαίτερα στη Γαλλία, Καλαβρία, Ισπανία και Ανατολή όπου βαφτίζονται πριν τις απλώσουν για αποξήρανση μέσα σε αλισίβα ή ποτάσα αναμιγμένη με λάδι. Οι σταφίδες αυτές έχουν κουκούτσι, εκτός από μια ποικιλία με ξανθό χρώμα που ευδοκιμεί στην Μ. Ασία, στην Κρήτη και στην Κορινθία και λέγεται κοινώς ΄΄σουλτανίνα΄΄. Σημαντική εξαγωγή σουλτανίνας γίνεται ιδιαίτερα από την περιοχή Ηρακλείου. Μεγάλες σταφίδες με κουκούτσια παρασκευάζονται στην Ελλάδα αλλά σε μικρές ποσότητες.

Κορινθιακή σταφίδα: Η σταφίδα της σταφιδαμπέλου είναι μετά από τον καπνό το κυριότερο ελληνικό προϊόν. Από άποψη χημικής σύστασης η σταφίδα περιέχει 62-68% σάκχαρο, 20-30% υγρασία και μικρές ποσότητες τανίνης, κυτταρίνης, λιπαρών ανόργανων και άλλων ουσιών. Είναι ο πλουσιότερος σε θρεπτικά στοιχεία απ’ όλους τους καρπούς. Η ποσότητά της κατά στρέμμα παραγωγής σταφίδας φθάνει τις 800 ως 1500 λίτρες. Αμέσως μετά από τον τρύγο, τα σταφύλια εκθέτονται όπως είναι για αποξήρανση είτε στον ήλιο είτε στη σκιά. Ο σταφυδοκαρπός όμως της σκιάς ποιοτικά είναι καλύτερος. Η σταφίδα χρησιμοποιείται για την εξαγωγή κρασιού σταφιδίτη, ή ζαχαρένια εκχυλίσματα φαγώσιμα, ή ως υλικό ζαχαροπλαστικής στην κατασκευή του σταφιδόψωμου, στην παραγωγή οινοπνεύματος κτλ. Η ελληνική σταφίδα που έχει από παλιά κύριο τόπο κατανάλωσης τη Μεγάλη Βρετανία, έχει μεγάλη ζήτηση από το 1878, όταν καταστράφηκαν από φυλλοξήρα τα γαλλικά αμπέλια.

Η λέξη ΄΄τσίπουρο΄΄ περιγράφει αρχικά τα κουκούτσια και κατά επέκταση τα ζυμωμένα στέμφυλα με μερική περιεκτικότητα σε χυμό σταφυλής. Η παραγωγή του τσίπουρου ξεκίνησε στο Άγιο Όρος από μοναχούς. Με τα χρόνια εξαπλώθηκε σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, στη Μακεδονία, στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και την Κρήτη. Μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες η παραγωγή του τσίπουρου γινόταν αποκλειστικά ΄΄κατ’ οίκον΄΄, δεν υπήρχε δηλαδή μαζική βιομηχανική παραγωγή.

Το τσίπουρο είναι απόσταγμα από στέμφυλα, δηλαδή από τα ράκη των σταφυλιών που μένουν μετά το πάτημα και την εξαγωγή του μούστου για την παραγωγή κρασιού. Τα στέμφυλα για να μας δώσουν αλκοολούχο απόσταγμα θα πρέπει να μείνουν για κάποιες μέρες σε δοχείο. Άλλες φορές ζυμώνονται μόνα τους στο δικό τους δοχείο και άλλες μαζί με τον μούστο που πάει για κρασί. Τσίπουρο μπορούμε να πάρουμε τόσο από λευκά όσο και από κόκκινα σταφύλια. Η ζύμωση διαρκεί περίπου 30 μέρες όταν τα στέμφυλα ζυμώνονται μόνα τους και πολύ λιγότερο όταν ζυμώνονται μαζί με το μούστο. Τα τελευταία χρόνια, κάποιοι αποσταγματοποιοί άρχισαν να αποστάζουν ολόκληρη τη μάζα του σταφυλοπολτού.

Η διαδικασία παραγωγής είναι λίγο πολύ η ίδια σε όλα τα αποστακτήρια. Αφού πιεστούν τα σταφύλια για την εξαγωγή του γλεύκους που προορίζεται για την οινοποίηση, τα στέμφυλα οδηγούνται σε ανοξείδωτες δεξαμενές όπου τα σάκχαρα του ελάχιστου γλεύκους που έχει απομείνει ζυμώνουν σε μια μάλλον χαμηλή θερμοκρασία, γύρω στους 20 βαθμούς. Όταν ολοκληρωθεί η ζύμωση, τα στέμφυλα αποστάζονται σε μικρούς χάλκινους άμβυκες ασυνεχούς απόσταξης. Κατά την απόσταξη προστίθενται συνήθως στον αποστακτήρα, εκτός από τα στέμφυλα, διάφορες αρωματικές ουσίες, όπως γλυκάνισος, μάραθος κ.α. ή στην Κρήτη φύλλα καρυδιάς. Ο γλυκάνισος είναι η αιτία του ΄΄ασπρίσματος΄΄ του τσίπουρου όταν προστίθεται νερό ή πάγος.

Ορισμένες φορές το τσίπουρο αποστάζεται και δεύτερη φορά αφού έτσι βελτιώνεται η ποιότητα του. Σήμερα, οι όροι ΄΄ρακή΄΄ ή το ΄΄ρακί΄΄ και ΄΄ρακιτζής΄΄ δεν χρησιμοποιούνται πια επισήμως, παρ’ ότι σε πολλά μέρη ο όρος επιζεί, κυρίως για τα προ`ι`όντα χωρικής απόσταξης. Επίσης στη Δυτική Κρήτη, η τσικουδιά εξακολουθεί να λέγεται ΄΄ρακή΄΄.

6. ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ & ΚΡΑΣΙ

Φαίνεται ότι το κρασί και οι θρησκείες έτρεφαν πάντα μεταξύ τους μια σχέση αγάπης και μίσους. Είναι αναπόφευκτο! Η ικανότητα του κρασιού να συμβάλλει σε υπερθέσεις συναισθημάτων, σκέψεων και εκφράσεων, του έδωσε μια κεντρική θέση στις περισσότερες παραδόσεις. Και ίσως είναι εξίσου αναπόφευκτο το ότι η πάλη για τον έλεγχο του ανθρώπινου πάθους θα οδηγούσε την θρησκεία στην καταδίκη της υπερβολής, φτάνοντας κατά καιρούς και στην ίδια την καταδίκη του κρασιού για τη μέθη και τα αποτελέσματα της.

Στην Χριστιανική θρησκεία, δυστυχώς, παραδείγματα όπως ο Νώε, που απήλαυσε το κρασί του αμπελώνα του αγνοώντας το … «παν μέτρον άριστον», μέθυσε, κοιμήθηκε γυμνός και προκάλεσε την οργή του Κυρίου Θεού και φυσικά την τιμωρία, κάνουν πασιφανή τον ρόλο στην βιβλική εναλλαγή τιμωρίας, καταστροφής, σωτηρίας, μέθης, λήθης και συνακόλουθης πτώσης.

Από μυθολογικής άποψης, η δύναμη του Διόνυσου, βρίσκεται στο αμπέλι, στα σταφύλια που μαζεύονται, πατιούνται και στο κρασί που φτιάχνεται. Το να πίνεις κρασί σημαίνει να κοινωνάς τη δύναμη του θεού και κατ’ επέκταση τον ίδιο το θεό. Η ίδια ακριβώς μεταφορά έχει χρησιμοποιηθεί και στη Θεία Κοινωνία της Χριστιανικής θρησκείας, όπου οι πιστοί κοινωνούν το κρασί ως αίμα του Χριστού και το ψωμί ως σώμα του. Είναι το γεύμα που σέρβιρε ο Χριστός στον Μυστικό Δείπνο πριν από τη σταύρωσή του. Ο αρχαίος θεός Διόνυσος, είναι πάντα ζωντανός, αν και μεταμφιεσμένος. Παρά την εκδίωξη του από τον χριστιανικό αμπελώνα έχει δανείσει σχεδόν όλα τα σύμβολά του στον Χριστό αλλά και στον αυτοκράτορα που εμφανίζονται στις εικόνες ως αμπέλια, οι δε Απόστολοι και πιστοί ως κληματίδες και σταφύλια.

Οι Βυζαντινοί πάλι, κατά τα πλούσια συμπόσια τους, συχνότατα αναφέρονται στο γλυκό κρασί του Γάμου τη Κανά, του πρώτου θαύματος του Χριστού που αίρει την τιμωρία του Νώε. Παρ’ όλα αυτά η διάσταση ¨οίνος χαρά της ζωής¨ ή ¨οίνος και έρωτας¨ απουσιάζει! Ο ευχάριστος κορεσμός και η χαλάρωση, η χαρά και η διασκέδαση, ο έρωτας που διευκολύνεται, θα παραμείνουν πάντα ξένα και δαιμονικά για τον Χριστιανισμό, που αντιπροτείνει ουράνια, θεία νηφάλια μέθη και τον θείο έρωτα.

Η διάδοση λοιπόν του Χριστιανισμού στην Μεσαιωνική Ευρώπη, ήταν ζωτική για τη διατήρηση της αμπελοκαλλιέργειας και της οινοποίησης. Λόγω της σημαντικής θέσης που κατέχει το κρασί στη Θεία Ευχαριστία αλλά και τον θεραπευτικών του ιδιοτήτων, παρουσιάζεται ως κατεξοχήν πολύτιμο αγαθό, φάρμακο ψυχών και σωμάτων. Αυτή είναι βασικά η άποψη που επικρατεί στους κύκλους των μοναχών οι οποίοι και ανέλαβαν την φροντίδα και την ανάπτυξη των αμπελώνων, όπως ασχολήθηκαν εξίσου με τις θρησκευτικές, επιμορφωτικές και ιατρικές ανάγκες του λαού. Τα μοναστήρια διαθέτουν πλέον εκτεταμένους αμπελώνες και στους Κανονισμούς που διέπουν την οργάνωσή τους υπάρχουν επανειλημμένες αναφορές για τη παραγωγή, αποθήκευση και την χρήση του κρασιού. Κατά τον 13^ο αιώνα, Άγιος της αμπέλου και του οίνου καθιερώνεται ο Άγιος Τρύφωνας, ο οποίος εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να είναι Άγιος των αμπελουργών και να τιμάται την 1^η Φεβρουαρίου, την εποχή του κλαδέματος των αμπελιών. Να σημειωθεί ότι στα χρόνια αυτά μετά την εμφάνιση των Σταυροφόρων και των Τούρκων, το αμπέλι και το κρασί χρησιμοποιούνται στην συμβολική γλώσσα των προφητειών της εποχής. Η άμπελος συμβολίζει εκτός από την Εκκλησία και την ίδια την Βυζαντινή αυτοκρατορία που κινδυνεύει, το δε κρασί συμβολίζει το αίμα.

Ο πιο διάσημος μοναχός είναι ο Dom Perignon, που έθεσε τα θεμέλια της πολύπλοκης και χρονοβόρου methode champenois (μέθοδος Σαμπάνιας για την παρασκευή αφρωδών οίνων).

Μετά από όλες τις, διαμέσου των αιώνων, αντιξοότητες που μας θύμισε η σύντομη αυτή ιστορική αναδρομή, μπορούμε να τσουγκρίσουμε, Αναστάσιμες ημέρες, τα ποτήρια μας πίνοντας με τις ευλογίες τις εκκλησίας μας αλλά και της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης. Διότι «οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου» μπορεί να διατείνεται ο βασιλιάς Δαβίδ στην περίφημη ρήση του, οι επιστήμονες όμως σήμερα συμπληρώνουν πως, επιπλέον τις προστατεύει από τη στεφανιαία νόσο και άλλες σύγχρονες ασθένειες του δυτικού μας κόσμου.

1. Σταχυολογήματα από την βίβλο και την κακή χρήση του κρασιού:

"μην μεθύσκεσθε οίνω εν ω εστίν ασωτία" (Ο Απόστολος Παύλος απαγορεύει την κατάχρηση του κρασιού.)

"εν οίκω μη ανδίζουν πολλούς γαρ απωλέσεν ο οίκος"

"θρηνήσατε πάντες οι πίνοντες οίνον εις μέθην"

2. Αλλά όμως ο οίνος και η καλή χρήση, αναφέρεται επίσης συχνά στην Π. Διαθήκη:

"οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου" (Όπως άλλωστε αναφέρει ο Δαβίδ στον ψαλμό του.)

"οι μεθύοντες ανευ οίνου, μεθύουσι ουκ από οίνου"

"πας άνθρωπος πρώτον τον καλόν οίνον τίθησι, και όταν μεθυσθώσι, τότε το ελάσσω συ τετήρηκας τον καλόν οίνον έως άρτι" (Αναφέρει ο αρχιτρίκλινος όταν γεύεται το κρασί που μετέτρεψε από το νερό ο Ιησούς στο γάμο της Κανά, απορώντας για την εξαιρετική του ποιότητα.)

"μυρίοις και οίνοις και θυμιάμασι τέρπεται καρδίαν "

"Τούτο το ποτήριον η καινή Διαθήκην εν τω αιματί μου, πιέτε εξαυτού πάντες , τούτο γαρ εστί το αίμα μου της καινής Διαθήκης το περί πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών"(Ορίζεται από τον Ματθαίο.)

"ει η καρδία μου ελκύσει ως οίνον την σάρκα μου"

Γονείς του Διονύσου ήταν ο Δίας και η Σεμέλη, η κόρη του βασιλιά της Θήβας, Κάδμου. Ο θεός χάρηκε πάρα πολύ όταν έμαθε πως η αγαπημένη του θα του έκανε ένα παιδί. Αυτό όμως έκανε την Ήρα να θυμώσει .Η ζήλια φούντωσε μέσα της κι έψαξε να βρει τρόπο να κάνει κακό στην κοπέλα.. Ένα βράδυ λοιπόν πήρε την μορφή της υπηρέτριας της Σεμέλης και καθώς της χτένιζε τα μαλλιά της είπε πως δεν θα έπρεπε να είναι και τόσο σίγουρη ότι ο άντρας που αγαπούσε και τον φιλοξενούσε στο παλάτι του πατέρα της, ήταν ο αθάνατος Δίας, μιας και ποτέ δε της είχε φανερωθεί με την θεϊκή του όψη. Γι’αυτό καλό θα ήταν να της κάνει αυτή τη χάρη.

Αυτό έκανε κι η Σεμέλη, χωρίς να μπορεί να μαντέψει τι σήμαινε για αυτή που ήταν θνητή να ζητήσει να δει ένα θεό με την πραγματική του μορφή. Μάταια ο Δίας προσπάθησε να την κάνει ν’ αλλάξει γνώμη. Τίποτα … Έτσι λοιπόν ένα βράδυ όπως η αγαπημένη του τον παρακαλούσε, χάθηκε από μπροστά της.

Ώσπου να καταλάβει η βασιλοπούλα τι είχε γίνει, ολάκερο το παλάτι άρχισε να τραντάζεται και ξαφνικά φανερώθηκε ο Δίας με το ολόχρυσο άρμα του. Το βασιλικό δωμάτιο γέμισε από κεραυνούς που ξέφευγαν γύρω από το θεό και η λαμπερή φωτιά που τον στεφάνωνε άρχισε να καίει τα πράγματα που ήσαν εκεί κοντά. Μην αντέχοντας η Σεμέλη να κοιτάει το φωτεινό πρόσωπο του αθάνατου που την τύφλωνε και βλέποντας την φωτιά να την ζυγώνει, έπεσαι κάτω νεκρή από το φόβο της.

Λυπημένος ο Δίας, έσκυψε και πήρε μέσα απ’ την κοιλιά της το μωρό που δεν ήταν ακόμα ώρα να γεννηθεί και το έβαλε μέσα στο πόδι του, θέλοντας να το προστατέψει από την κακία της Ήρας. Όταν τελικά γεννήθηκε ο Διόνυσος, ο Ερμής τον πήγε με διαταγή του Δία, στην Ινώ, την αδελφή της Σεμέλης, για να τον μεγαλώσει. Αυτό το δέχτηκε με μεγάλη αγάπη, αλλά η Ήρα που ήθελε με κάθε τρόπο να εξαφανίσει το παιδί, τρέλανε την Ινώ και τον άντρα της Αθάμα. Τότε ο Δίας έστειλε πάλι τον Ερμή, που πήρε το μωρό και το πήγε σ’ ένα μακρινό βουνό που λεγόταν Νύσσα και έδωσε στις νύμφες που ζούσαν εκεί να το μεγαλώσουν. Κι έτσι κι έγινε.

Όταν ο Διόνυσος έγινε άντρας, ο πατέρας του τού φανέρωσε τον τρόπο καλλιέργειας του σταφυλιού και του έδειξε πώς μπορούσε να φτιάξει από αυτό ένα ποτό το ίδιο ωραίο σαν το νέκταρ που έπιναν οι θεοί, το κρασί. Ο Διόνυσος, καλός όπως ήταν δεν θέλησε να κρατήσει για τον εαυτό του αυτό το χάρισμα κι άρχισε να διδάσκει την καλλιέργεια στους ανθρώπους πηγαίνοντας από πόλη σε πόλη.

Αχώριστη παρέα του στα ατελείωτα ταξίδια ήταν οι νύμφες που τον είχαν μεγαλώσει, οι Σάτυροι και Σιληνοί, που ήσαν μισοί ζώα και μισοί άνθρωποι στο σώμα, και κάτι άλλες γυναίκες που ο θεός τις είχε ονομάσει Βάκχες και Μαινάδες. Όλη αυτή η παρέα, που ήταν πάντα χαρούμενη μιας και ήταν συνέχεια μεθυσμένη απ’ το γλυκό κρασί που έπινε, γύριζε όλον τον κόσμο συντροφεύοντας τον.

Φυσικά, ο θεός δεν ξέχασε να περάσει κι από την Αθήνα, όπου δίδαξε την καλλιέργεια στον βασιλιά της Ικάριο, αλλά ξέχασε να του πει πως όποιος έπινε πολύ κρασί μεθούσε και μετά δεν καταλάβαινε τι έκανε. Έτσι, ο καλός βασιλιάς μόλις γέμισε τα πρώτα του βαρέλια με κρασί κέρασε τους υπηρέτες του παλατιού για να τους ευχαριστήσει. Αυτοί όμως μέθυσαν και χωρίς να το θέλουν σκότωσαν τον Ικάριο και τον έθαψαν.

Η κόρη του, μη θέλοντας να ζήσει χωρίς τον αγαπημένο της πατέρα, σκοτώθηκε κοντά στον τάφο του. Ο Διόνυσος λυπήθηκε πολύ με όλα αυτά, αλλά δεν μπόρεσε ν’ αλλάξει της τύχης τα γραμμένα. Αν δεν μπόρεσε όμως εκεί να τα βάλει με τη μοίρα, πέτυχε κάπου αλλού, που ήταν πιο δύσκολα τα πράγματα. Κατάφερε να πάει τη μητέρα του στον Όλυμπο, αφού την πήρε από τον Άδη καλοπιάνοντας τον Πλούτωνα με μερικές κούπες κρασί.

Κάποια μέρα, κάτι πειρατές που τον είδαν να περπατάει κοντά στη θάλασσα, νόμισαν πως ήταν βασιλόπουλο και τον άρπαξαν για να τον πουλήσουν. Ο τιμονιέρης του καραβιού, που κατάλαβε ότι ο νέος δεν ήταν θνητός, προσπάθησε να τους πείσει να τον αφήσουν, μα αυτοί δεν τον άκουσαν και ξεκίνησαν για τη Νάξο. Τότε ο θεός για να τους τιμωρήσει έκανε τη θάλασσα γύρω από το καράβι κρασί, τα κατάρτια και τα πανιά τα γέμισε με κλήματα και σταφύλια και ο ίδιος μεταμορφώθηκε σε λιοντάρι και χίμηξε στον καπετάνιο. Τρομαγμένοι οι άλλοι ναύτες έπεσαν στη θάλασσα και τελικά γλίτωσε μόνο ο τιμονιέρης, που οδήγησε το θεό στο νησί. Όταν έφτασε στις ακτές της Νάξου, αντίκρισε την όμορφη κόρη του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα, την Αριάδνη, την αγάπησε και αποφάσισε να την παντρευτεί. Πράγματι έτσι έγινε κι ο Διόνυσος έζησε ευτυχισμένος.

Ο Διόνυσος και η Αριάδνη προτίμησαν να ζήσουν κάτω στη γη και να μην ανέβουν ποτέ στον Όλυμπο. Βέβαια πήγαιναν πότε-πότε για καμιά γιορτή, αλλά γρήγορα ξανακατέβαιναν για να βρουν την αγαπημένη τους παρέα. Οι άνθρωποι αγαπούσαν τον Διόνυσο και κάθε φορά που έπιναν κρασί, έκαναν και μια ευχή για χάρη του.

7. ΜΥΘΟΙ, ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ, ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Ø Μια λαϊκή παράδοση για το Μάρτιο έτσι όπως μας την διάδωσε ο λαογράφος μας Νικόλαος Πολίτης.

Οι δώδεκα μήνες μια φορά και τον παλιό καιρό είχαν ένα βαρέλι γεμάτο κρασί. Μια μέρα είπαν να μοιράσουν το κρασί και να πάρει ο καθένας τον πίρο του. Οι πίροι ήσαν ο ένας πάνω στον άλλον. Τότε που μοίραζαν, ο γέρο Μάρτης, πονηρός, είπε στους άλλους: «Αφήστε μου εμένα τον κάτω πίρο γιατί είμαι γέροντας και δεν μπορώ να ανεβαίνω ψηλά.» Οι άλλοι τότε, δεν κατάλαβαν την πονηριά του και τον αφήσανε. Τότε ο καλός σου ο γέρο Μάρτης, άνοιξε τον πίρο και άρχισε να κουτσοπίνει μοναχός του, γιατί οι άλλοι το φυλάγανε και δεν πιάνανε το μερδικό τους. Επέρασε κάμποσος καιρός και οι άλλοι μήνες θέλησαν να ανοίξουν ο καθένας τον πίρο του για να πιούν. Ανοίγει ο ένας, τίποτε κρασί. Ανοίγει ο άλλος τίποτα. Έτσι άνοιξαν όλοι τους πίρους τους και κανενός δεν έβγαινε κρασί, αλλά του γερό Μάρτη, κάτι έβγαινε ακόμη. Τότε και αυτοί τον πήγανε να τον δικάσουνε. Εκεί που τον πηγαίνανε την μία ώρα λέγανε να τον κρεμάσουν τον παλιόγερο που τους ήπιε το κρασί και τότε εκείνος έκλαιγε. Την άλλη ώρα λέγανε να τον συγχωρήσουν και τότε αυτός εγέλαγε. Γι’ αυτό και τώρα που τον δικάζουν ακόμα, κλαίει και έχει βροχή, και άμα λένε να τον συγχωρήσουν, γελάει και έχει ήλιο.

Ένα ελάφι βοσκούσε στο λόγγο μια μέρα, όταν ξαφνικά, βρέθηκαν μπροστά του, κυνηγοί. Το ελάφι, μ’ ένα πήδημα, πέρασε ένα στενό ποταμάκι, που έκοβε στα δύο το λόγγο και βρέθηκε στην αντικρινή όχθη. Οι κυνηγοί όμως, έτρεξαν λίγο πιο κάτω, οπού το ποταμάκι στένευε πολύ, και πήδησαν και αυτοί στην αντικρινή του όχθη κι εξακολούθησαν να κυνηγούνε το ελάφι. Εκείνο, όμως, για να τους ξεφύγει, δεν έτρεξε μέσα στο λόγγο, αλλ’ άρχισε να κατεβαίνει την πλαγιά του βουνού. Γιατί, στο λόγγο μέσα, η βλάστηση ήταν πυκνή, τα κλαδιά των δέντρων του έκοβαν το δρόμο, κι αν μπερδεύονταν σ’ αυτά τα κέρατά του, ήτανε χαμένο.

Τράβηξε λοιπόν προς την πλαγιά, κι εκεί βρέθηκε μπροστά σ’ ένα πυκνόφυλλο αμπέλι, που τα κλήματά του ήταν στηριγμένα σε παλούκια κι ανέβαιναν ψηλά. Εκεί μέσα κρύφτηκε το ελάφι, για να μην το βρουν οι κυνηγοί. Ακούμπησε το κορμί του στο πλάι σ’ ένα χοντρό κλήμα και, καθώς στεκόταν εκεί, πρόσεξε πόσο πράσινα και πόσο τρυφερά ήταν τα κληματόφυλλα. Δοκίμασε ένα και το βρήκε πολύ νόστιμο.

-Μη μου τρως τα φύλλα μου, τον παρακάλεσε το κλήμα. Εγώ μ’ αυτά ανασαίνω.

Αλλά το ελάφι, που είχε νοστιμευτεί, δεν έδωσε σημασία σ’ εκείνα τα λόγια κι άρχισε να τρώει τα κληματόφυλλα, με τόση όρεξη, ώστε το κλήμα κουνιόταν, καθώς το τραβούσε με τα δόντια του,.

Οι κυνηγοί, που είχανε χάσει το ελάφι, βλέποντας το κλήμα να κουνιέται με τέτοια ορμή, κατάλαβαν πως είχε κρυφτεί μέσα στ’ αμπέλι, κι έριξαν μερικές σαΐτες. Μια απ’ αυτές, βρήκε κατάστηθα το ελάφι, που σωριάστηκε στο χώμα και μουρμούρισε πεθαίνοντας:

-Καλά να πάθω, αφού δεν σεβάστηκα το ευεργέτη μου, που θα μου έσωζε την ζωή.

ΑΜΠΕΛΙ: Αν δείτε στον ύπνο σας να φυτεύετε κληματαριά στην αυλή σας τότε η δουλειά που σχεδιάζετε να ξεκινήσετε θα πάει πολύ καλά και θα σας φέρει κέρδη. Αν δείτε κληματαριά γεμάτη σταφύλια, γαλήνη και ευτυχία στην οικογένειά σας θα έχετε.

ΣΤΑΦΥΛΙΑ: Αν δείτε πως τρώτε άγουρα και ξινά σταφύλια, το άτομο που σας ενδιαφέρει, δεν αξίζει την προσοχή σας και το ενδιαφέρον σας. Αν δείτε πως τρώτε ώριμα σταφύλια, θα έχετε κέρδη στη δουλειά σας, και ευτυχία στο σπίτι σας.

· Ήταν στραβό το κλήμα, το έφαγε κι ο γάιδαρος.

· Αυλάκωσε τα αμπέλια σου, να φας γλυκιά σταφίδα.

· Το Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κουδούνια.

· Τον Τρυγητή τ’ αμπελουργού πάνε χαλάλι οι κόποι.(Για τον μήνα Σεπτέμβριο.)

Μες στα κατώγεια τα βαθιά σα μόσχο να το κρύψω,

να το φυλάξω ολάκερες χρονιές, ακέριους μήνες,

ώσπου να ’ρθει μια άνοιξη, να ’ρθει ένα καλοκαίρι

να γύρει από την μακρινή την ξενιτιά ο καλός μου.

Να κατέβω μες στην αυλή να πιάσω τ’ άλογο μου

Να το φιλήσω αγκαλιαστά στα μάτια και το στόμα

Να το κεράσω, αμπέλι μου, τ’ αθάνατο κρασί σου,

της ξενιτιάς τα βάσανα να παν’ να τα ξεχάσει…

Για δεν ανθείς, για δεν καρπείς, σταφύλια για δεν κάνεις;

-Μη με πουλάς αφέντη μου, και μη με κάνεις γρόσια,

μον’ βάλε νιους και σκάψε με, γέρους και κλάδεψέ με,

βάλε κορίτσια ανύπαντρα να με κορφολογήσουν.

Διαλέγετε σταφίδα σκληρή και χοντρή. Την καθαρίζετε από τα κοτσάνια και την πλένετε μέσα σε άφθονο νερό. Τη βάζετε σε ένα τρυπητό μπολάκι, για να στραγγίξει καλά. Βάζετε τη ζάχαρη με το νερό να βράσει, ανακατεύετε στην αρχή για να μην κολλήσει. Αφού βράσει και δέσει σε πυκνό σιρόπι το απομακρύνετε από τη φωτιά και εφόσον κρυώσει λίγο ρίχνετε μέσα την σταφίδα. Ύστερα το τοποθετείτε σε πολύ δυνατή φωτιά, ξαφρίζετε και όταν δέσει το γλυκό, προσθέτετε το χυμό του λεμονιού και αφού πάρει 1-2 βράσεις κατεβάζετε από την φωτιά, ρίχνετε την βανίλία και αφήνετε να κρυώσει. Σερβίρετε κατόπιν στα βάζα.

1 φλιτζάνι τσαγιού καρυδόψιχα καθαρισμένη και λίγη κανέλλα σε σκόνη

Βάζετε τη στάχτη σ’ ένα πανί και το δένετε. Το ρίχνεται μέσε στον μούστο και το αφήνετε να πάρει μερικές βράσεις. Αφαιρείτε τον σχηματιζόμενο αφρό και αφού πάρει μερικές βράσεις ακόμα, απομακρύνεται την κατσαρόλα από την φωτιά, βγάζετε το πανί με την στάχτη και αφήνετε τον μούστο να κατασταλάξει όλη την νύχτα. Την άλλη μέρα μεταγγίζετε με προσοχή σε άλλη κατσαρόλα για να μην πέσουν τα κατακάθια και το βάζετε στην φωτιά να βράσει. Ρίχνετε λίγο, λίγο το σιμιγδάλι δουλεύοντας διαρκώς με ξύλινο κουτάλι, για να ανακατευθεί καλά. Όταν αρχίζει να πήζει, διαλύετε το αλεύρι σε λίγο κρύο νερό και το προσθέτετε στο μούστο, ανακατεύοντας διαρκώς να πήξει και να γίνει σαν κρέμα. Σερβίρετε τότε σε πιατέλες ή πιατάκια μικρά και πασπαλίζετε με καρύδια ή κανέλλα.

Κοσκινίζετε το αλεύρι και το ανακατεύετε με την κανέλλα και τα γαρύφαλλα. Τα βάζετε σε μια πήλινη λεκάνη και κάνετε μια μικρή τρυπούλα στη μέση. Καίτε το λάδι (να καπνίσει) και το ρίχνετε στο αλεύρι. Αφήνετε τις παλάμες σας εκεί, ώστε το αλεύρι να ενωθεί με το λάδι. Διαλύεται το πετιμέζι μέσα σε χλιαρό νερό και ρίχνετε και την αμμωνία να λιώσει καλά. Τα προσθέτετε στο αλεύρι, ρίχνετε και το μέλι και ζυμώνετε καλά να ενωθούν όλα τα υλικά (αν χρειαστεί αλεύρι, προσθέστε ελάχιστο). Πλάθετε τα κουλουράκια σε διάφορα σχήματα και τα αφήνετε σε μέτριο φούρνο, για 20 λεπτά.

ΝΤΟΛΜΑΔΕΣ ΚΛΗΜΑΤΟΦΥΛΛΑ ΑΥΓΟΛΕΜΟΝΟ ΜΕ ΚΙΜΑ

½ φλιτζάνι του τσαγιού ψιλοκομμένος μαϊντανός

1 κουταλιά αλεύρι, αλάτι, πιπέρι και το ανάλογο νερό.

Πλένετε καλά τα κληματόφυλλα και τα ρίχνετε σε νερό που βράζει, να ζεματιστούν. Σε μια λεκάνη τον κιμά, τον μαϊντανό, αλάτι, πιπέρι και τα ασπράδια των αυγών. Τα ζυμώνετε και παίρνοντας ένα-ένα τα φύλλα βάζετε λίγη γέμιση στην άκρη. Τυλίγετε προσεκτικά ώστε να κλειστεί η γέμιση μέσα και τοποθετείτε τους ντολμάδες σε μια φαρδιά κατσαρόλα. Τους σκεπάζετε με ένα πιάτο και τους αφήνετε να σιγοβράσουν και να μείνουν με ½ περίπου. Φτιάχνουμε αυγολέμονο και τους περιχύνετε.

ΚΡΑΣΙ: Eίναι η λαϊκή ονομασία του οίνου, που έχει αρχαιότατη προέλευση. Οι αρχαίοι Έλληνες έπιναν συνήθως τον οίνο τους «κεκραμένον» δηλαδή ανακατεμένο με νερό, «νερωμένο» όπως λέμε σήμερα. Από την «κράση» λοιπόν του οίνου δηλαδή την ανάμιξη με νερό, προέκυψε η λέξη κρασί. Το κρασί προέρχεται από το χυμό του σταφυλιού, που λέγεται «γλεύκος» και όλοι τον ξέρουμε σαν μούστο. Επιπροσθέτως η λέξη «κρασί» αντικατέστησε τη λέξη «οίνος» στου βυζαντινούς χρόνους -η αντικατάσταση αυτή επιταχύνθηκε ίσως από το ότι ο «οίνος» (όπως και ο άρτος)αποτελούσε πλέον όρο του χριστιανικού λειτουργικού –θρησκευτικού λεξιλογίου, μετατράπηκε δηλαδή σε «λέξη ταμπού».Καταληκτικά η λέξη κατάγεται, με μεσολάβηση των τύπων κρασίν<κρασίον, από τη λέξη κράσις= ανάμειξη, που με τη σειρά της είναι παράγωγο του ελληνικού θέματος κρα-<ινδοευρωπαϊκό θέμα kera-(πρβλ. το ρήμα κεράννυμι= αναμειγνύω και το ουσιαστικό κρατήρ= σκεύος ανάμειξης).

ΟΙΝΟΣ: Η λέξη «οίνος» μαρτυρείται στην ελληνική γλώσσα ήδη από του μυκηναϊκούς χρόνους, ωστόσο δεν είναι γνωστή η προέλευσή της, Η λέξη απαντάται σε όλες σχεδόν τις γλώσσες της Μεσογείου καθώς και στις περισσότερες της ινδοευρωπαϊκής οικογένειας. Οι τύποι των σημιτικών γλωσσών θεωρούνται δάνεια από γειτονικούς λαούς. Οι κελτικοί τύποι θεωρούνται δάνειο από τη λατινική γλώσσα (vinum), κάτι που ορισμένοι δέχονται και για τι γοτθικό- γερμανικό wein, από το οποίο με την σειρά τους κατάγονται πιθανότατα οι τύποι των σλαβικών και βαλτικών γλωσσών. Υποστηρίχτηκε ότι η καταγωγή της λέξης είναι ινδοευρωπαϊκή, από τη ρίζα uei- ή wei- “κάμπτω, στρέφω” με αναφορά στη χαρακτηριστική μορφολογία της αμπέλου. Πιθανότερη εκδοχή θεωρείται ωστόσο ότι η λέξη προήλθε από μια άγνωστη γλώσσα της περιοχής του νότιου Καυκάσου- Εύξεινου Πόντου, από όπου επίσης δείχνει να κατάγεται η σύγχρονη άμπελος.

Σταφυλοκοκκίαση: μόλυνση του δέρματος από σταφυλόκοκκο, που προκαλεί οξεία φλυκτονώδη φλεγμονή και παρουσιάζεται με ποικίλες, διαχωρισμένες μεταξύ τους μορφές δερματοπάθειας.

Σταφυλόκοκκος: Είναι ο μικρόκοκκος που εμφανίζεται μικροσκοπικός κατά σωρούς όπως τα σταφύλια. Ζει σαπροφυτικός μέσα στο νερό, στο έδαφος, στον αέρα και στη σκόνη. Αναπτύσσεται σε κατάσταση παράσιτου στο δέρμα και στους βλεννογόνους του ανθρώπου, και καθίσταται παθογόνος, όταν μειώνεται η αντίσταση του οργανισμού. Διακρίνεται σε δύο μορφές :στο χρυσίζοντα σταφυλόκκο και στο σταφυλόκκο της επιδερμίδας. Η θεραπεία των παθήσεων που οφείλονται στο σταφυλόκκο βελτιώθηκε με την ανακάλυψη της πενικιλίνης.

Σταφυλοθεραπεία: Δίαιτα κατά την οποία επιβάλλεται στον άρρωστο να τρώει κάθε πρωί νηστικός ένα κιλό ή και παραπάνω νωπά σταφύλια. Συνιστάται για την καταπολέμηση της αρθρίτιδας, της παχυσαρκίας και άλλων διαταραχών.

Σταφυλοπλαστική: [γαλλικά staphuloplastie]. Έτσι λέγεται η χειρουργική αποκατάσταση της μαλακής υπερώας [αλλιώς λέγεται και σταφυλοπλαστία].

Σταφυδάμπελος: Καθαρά ελληνική ποικιλία του οινοφόρου αμπελιού, που ευδοκιμεί ιδιαίτερα στις περιοχές της βόρειας και δυτικής παραλίας της Πελοποννήσου και στα νοτιότερα Ιόνια νησιά [Ζάκυνθο και Κεφαλλονιά]. Παράγει σταφύλια με ρώγα μικρή, στρογγυλή με μαύρο χρώμα και χωρίς κουκούτσια ,ελάχιστες ρώγες έχουν κουκούτσια. Αυτές είναι και αισθητά μεγαλύτερες από τις υπόλοιπες [ κοινώς λέγονται χονδράδες.]ο καρπός της σταφυδαμπέλου χρησιμοποιείται αποκλειστικά για αποξήρανση και παραγωγή της κορινθιακής σταφίδας. Η καλλιέργεια της ελληνικής σταφυδαμπέλου εισάχθηκε από τις αρχές του 2^ου αιώνα στην Καλιφορνία και Αυστραλία.

Σταφιδίνη: Συμπυκνωμένο εκχύλισμα σταφίδας, που χρησιμοποιείται αντί για ζάχαρη στην Παρασκευή χαλβά για την ενίσχυση του αδύνατου γλεύκους κτλ.

Σταφιδίτης: Κρασί που παρασκευάζεται με την ζύμωση ξερής κορινθιακής σταφίδας και με την προσθήκη ανάλογης ποσότητας νερού.

Σταφυδοσάκχαρο: Το σάκχαρο που περιέχεται στην σταφίδα. Στη χημεία των τροφίμων είναι γλυκαντική ύλη, που λαμβάνεται από το υδατικό εκχύλισμα της σταφίδας με την συμπύκνωση. Χρησιμοποιείται στη ζαχαροπλαστική κ.α.

Σταφιδόψωμο: Ψωμί που παρασκευάζεται με την προσθήκη σταφίδας στο ζυμάρι του. Από το Γενάρη του 1993 θεσπίστηκε στην Ελλάδα για την προστασία της σταφιδοπαραγωγής, υποχρεωτική μαζί με το συνηθισμένο ψωμί, αγορά και ποσότητας σταφιδόψωμου. Αργότερα η σχετική διάταξη καταργήθηκε.

Κατά την επίσκεψή μας στο βιολογικό Οινοποιείο Κατσέλη, θέσαμε κάποια ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο και την διαδικασία καλλιέργειας, τις διαφορές που εντοπίζονται μεταξύ βιολογικής-συμβατικής καλλιέργειας καθώς και τις παγωμένες βιολογικές ποικιλίες, του αμπελιού, στην ισοστάθμιση παραγωγής και ζήτησης, όπου όπως αναφέρθηκε η ποιότητα του προϊόντος έχει ως επακόλουθο και την αυξημένη ζήτηση. Η αποφυγή της χρήσης των λιπασμάτων είναι ο λόγος για τον οποίο διαφοροποιείται η ποιότητα του προϊόντος. Οι εντυπώσεις και οι γνώσεις που αποκομίσαμε ήταν ενδιαφέρουσες και συνέδραμαν στην σύνθεση της εργασίας μας.

12. Τα παιδιά της Γ΄ τάξης του Γυμνασίου Ασωπίας που δούλεψαν για αυτή την εργασία είναι οι

Υπεύθυνες καθηγήτριες: ΧΡΗΣΤΙΝΑΚΗ ΕΥΑΝΘΙΑ (Γαλλικών)

Τα σκίτσα στο εξώφυλλο και στη σελίδα 11 φιλοτέχνησε η μαθήτρια ΜΠΟΥΡΑΝΤΑ ΜΑΡΙΑ ενώ την επιμέλεια της έκδοσης του φυλλαδίου είχε η καθηγήτρια ΠΙΛΑΦΑ ΚΑΤΕΡΙΝΑ

6. ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ & ΚΡΑΣΙ